Piotr i Paweł

„Jeśli ktoś spostrzeże, że brat popełnia grzech, który nie sprowadza śmierci, niech się modli, a przywróci mu życie; mam na myśli tych, których grzech nie sprowadza śmierci. Istnieje taki grzech, który sprowadza śmierć. W takim wypadku nie polecam, aby się modlono. Każde bezprawie jest grzechem, są jednak grzechy, które nie sprowadzają śmierci.” [1J 5, 16-17]

Czy istnieje lista grzechów ciężkich? Rozpoczynamy okres Wielkiego Postu, czas pokuty i nawrócenia. W zamyśle ma on skłaniać człowieka do zastanowienia się nad własną słabością, grzechem i nawróceniem. Myślę, że to także dobry czas na poukładanie sobie pewnych pojęć. Mi osobiście, ale także innym ludziom, z którymi rozmawiałem, wiele trudności sprawia rozróżnienie między grzechem śmiertelnym (ciężkim) i powszednim (lekkim). Ta granica zawsze była dla mnie niejasna i myląca. No bo co to znaczy grzech śmiertelny? Skoro nikogo nie zamordowałem to już nie muszę się martwić? Czy jeśli nie pójdę w niedzielę do kościoła to mam z automatu grzech śmiertelny i w razie nagłego wypadku wyląduję prosto w piekle? Współczesny świat raczej nie ułatwia kształtowania prawego sumienia, granice jasne dla naszych dziadków dziś są płynne i niepewne. Powstaje z tego powodu wiele nieporozumień i uproszczeń. Współczesny człowiek chciałby mieć sprawę ułatwioną i posiadać listę, z której jasno by wynikało co grozi za jaki grzech. Takie podejście do sprawy jednak trochę wypacza cały sens katolickiej duchowości. Przecież w chrześcijaństwie nie chodzi o to żeby stosować się do norm i kalkulować: „Ten grzech jest lekki więc mogę go jeszcze popełnić, ale inny to już jest ciężki więc trzeba uważać, bo pójdę do piekła”. Gdyby taka miała być nasza wiara to nie byłoby w niej miejsca na miłość Boga, a pozostało by tylko puste targowanie się o odrobinę przyjemności. Jaki grzech jest śmiertelny? - teoria No to czym w końcu jest ten grzech, który „sprowadza śmierć”?

„Grzech śmiertelny niszczy miłość w sercu człowieka wskutek poważnego wykroczenia przeciw prawu Bożemu; podsuwając człowiekowi dobra niższe, odwraca go od Boga, który jest jego celem ostatecznym i szczęściem. Grzech powszedni pozwala trwać miłości, chociaż ją obraża i rani.” [KKK 1855]

„Aby grzech był śmiertelny, są konieczne jednocześnie trzy warunki: Grzechem śmiertelnym jest ten, który dotyczy materii poważnej i który nadto został popełniony z pełną świadomością i całkowitą zgodą” [KKK 1857]

Kiedy przeczytałem ten fragment Katechizmu, to pomyślałem sobie: „ No nieźle, co to ma być za wytłumaczenie, co to niby jest materia poważna?” Ale zastanówmy się chwilę. Mamy trzy warunki, które muszą być spełnione jednocześnie: 1. grzech w materii poważnej, 2. popełniony został świadomie i 3. dobrowolnie. Ad 1. Materię poważną nauczanie Kościoła wyjaśnia tak:

„Materię ciężką uściśla dziesięć przykazań zgodnie z odpowiedzią, jakiej Jezus udzielił bogatemu młodzieńcowi: “Nie zabijaj, nie cudzołóż, nie kradnij, nie zeznawaj fałszywie, nie oszukuj, czcij swego ojca i matkę” (Mk 10, 19). Ciężar grzechów jest większy lub mniejszy: zabójstwo jest czymś poważniejszym niż kradzież. Należy uwzględnić także pozycję osób poszkodowanych: czymś poważniejszym jest przemoc wobec rodziców aniżeli wobec kogoś obcego.” [KKK 1858]

Ad 2. Grzech musi być świadomy, to znaczy, że osoba popełniająca zło musi mieć pełną świadomość, w czasie popełniania czynu, że robi coś złego. Robi coś wiedząc, że popełnia zło, które jest poważne. Grzechu ciężkiego nie popełnia się przypadkiem. Tylko jest jedno „ale”, to nie może być nieświadomość na zasadzie „nie chcę wiedzieć, że to jest złe”. Wracając do przykładu Mszy Świętej. Ktoś kto nie idzie w niedzielę do Kościoła bo nie rozumie, że traci pewne dobro, że obraża tym Boga, może nie popełnić grzechu ciężkiego, ale już osoba świadoma, że Msza jest czymś bardzo ważnym w życiu chrześcijanina, że daje życie, a mimo to z lenistwa nie idzie, bo przecież relacja z Bogiem nie jest taka ważna, raczej już ciężki grzech popełnia. Ad 3. Podobnie ma się sprawa z dobrowolnością. Nie popełnia grzechu ciężkiego ten, kto do popełnienia zła został przymuszony. Może zaistnieć taka sytuacja, że ktoś bardzo dobry, odznaczający się w swoim życiu wieloma cnotami i miłością do Boga, nie radzi sobie z jednym nałogiem. Taka osoba jest chora i grzech popełniony pod wpływem nałogu, nad którym ta osoba nie do końca panuje, nie jest grzechem ciężkim. Nie jest to dobrowolne działanie przeciw Bogu, nie jest to dobrowolne rezygnowanie z dobra, taki czyn nie zrywa od razu miłości i relacji między tym człowiekiem, a Bogiem. Grzech śmiertelny jest zatem świadomym i dobrowolnym wystąpieniem przeciwko miłości Boga. Jest tu jednak pewna pułapka o której pisze Jan Paweł II:

„Podobnie powinno się unikać sprowadzania grzechu śmiertelnego do aktu „opcji fundamentalnej” - jak się dzisiaj zwykło mówić - przeciwko Bogu, rozumiejąc przez to wyraźne i formalne wzgardzenie Bogiem i bliźnim. Mamy bowiem do czynienia z grzechem śmiertelnym także wtedy, gdy człowiek świadomie i dobrowolnie, dla jakiejkolwiek przyczyny, wybiera coś, co jest poważnym nieporządkiem. W rzeczy samej taki wybór już zawiera w sobie wzgardę Bożym przykazaniem, odrzucenie miłości Boga do ludzkości i całego stworzenia: człowiek sam się oddala od Boga i traci miłość.” [Adhortacja apostolska Reconciliatio et Paenitentia p.17]

Skupiam się głównie na grzechach ciężkich, ale nie oznacza to, że grzechy lekkie są bez znaczenia. Takie grzechy, są wyrazem nieuporządkowania, i na pewno osłabiają relację z Bogiem. Człowiek długotrwale bagatelizujący powszednie grzechy, powoli oddala się od Boga, zwłaszcza, gdy grzech taki powoduje znieczulanie sumienia i utrudnia jego prawidłowe kształtowanie. Jaki grzech jest śmiertelny? - praktyka No dobrze, znamy już trochę teorii. A co z praktyką? Jak określić, które grzechy są ciężkie? To sprawa bardzo indywidualna, dlatego nauka katolicka nigdy nie pokusiła się o stworzenie listy grzechów śmiertelnych. Na początek polecam przejrzenie rachunku sumienia ks. Michała Kaszowskiego. W przypadku braku pewności co do ciężaru grzechu należy drążyć temat. To znaczy, jeśli mamy wątpliwość czy grzech był ciężki czy lekki to pewnie nie było pełnej świadomości wyrządzanego zła, nie znaczy to, że mamy spokój i nie ma się czym martwić. W takiej sytuacji należy, szukać pewności sumienia tak długo, aż uzyskamy wewnętrzne przekonanie co do grzeszności czynu. Temu służy kapłan w konfesjonale, nie ma on co prawda wiedzy co do wszystkich okoliczności grzechu, więc sam nie może określić arbitralnie jego ciężaru, ale może bardzo pomóc w wyjaśnieniu wątpliwości. Czasem uzyskanie spokoju sumienia może zająć trochę czasu więc nie ma się co zniechęcać, w końcu walczymy o życie wieczne i duchowy rozwój. Właściwa perspektywa Wydaje mi się, że warto na koniec przytoczyć słowa ks. Kazimierza Kubata SDS, który moim zdaniem stawia sprawę grzechu ciężkiego i lekkiego w odpowiedniej perspektywie:

„Sądzę, że moralność katolicka, to nie unikanie grzechów ciężkich. Słaba by to była moralność. Taka moralność, to moralność minimalistyczna, albo moralność przestępcy. Moralność, która szuka „jakby tu uniknąć grzechu”? To moralność przestępcy, któremu nie zależy na dobru, ale na tym, aby nie być przyłapanym na złu, czy na przestępstwie, na grzechu ciężkim. (…) jest to „moralność na krawędzi” lub „moralność na skraju przepaści”. A można by to przedstawić schematycznie bardzo prosto. Z lewej strony mamy linię demarkacyjną, którą nazwiemy grzech. To co na lewo od tej linii, to upadek, grzech (ciężki, lekki), a my chcemy tylko żyć na krawędzi tej przepaści, aby nie „popełnić i wpaść”. Jeśli przesunę się chociaż odrobinę w lewo to na pewno do przepaści wpadnę. Ale z prawej strony rozciąga się w nieskończoność moralność miłości. Tutaj nie ma granic i ograniczeń, nie ma obawy, że gdziekolwiek się „ześlizgnę”. Tutaj nie pytam: „Czy już popełniłem grzech?”, bo ja raczej się od niego oddalam, uciekam. W ogóle sprawy grzechu nie dyskutuję, nie chcę nie tylko Pana Boga obrażać, czy lekceważyć, bo mi to nawet do głowy nie przyjdzie. Nie chcę bliźniego krzywdzić i nie szukam okazji, sytuacji, jakby tu grzechu uniknąć, ale zależy mi jedyne i bez ograniczeń na miłowaniu Boga i bliźniego.”